Quyền nuôi con sau ly hôn: tiêu chí Tòa án xem xét và thủ tục
Cập nhật: 23/10/2026
(Luat7s.com) – Quyền nuôi con sau ly hôn không mặc nhiên thuộc bên thu nhập cao hơn, mà thuộc bên bảo đảm tốt hơn quyền lợi mọi mặt của con. Nguyên tắc này của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 được cụ thể hóa thành bảy tiêu chí từ 01/7/2024. Đáng chú ý, tiêu chí ấy không chỉ quyết định ai nuôi con mà còn là căn cứ đổi người nuôi.
Những điểm chính của quy định
Theo quy định hiện hành, vợ chồng thỏa thuận người trực tiếp nuôi con; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định theo quyền lợi về mọi mặt của con. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ, trừ ba trường hợp được hướng dẫn cụ thể; nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi bắt buộc được xem xét. Người trực tiếp nuôi có thể được thay đổi khi không còn đủ điều kiện.
Để tiện theo dõi, bảng dưới đây tóm tắt các quy định cốt lõi; từng nội dung được phân tích ở các mục tiếp theo.
| Nội dung | Quy định | Căn cứ |
|---|---|---|
| Nguyên tắc | Cha mẹ thỏa thuận; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định theo quyền lợi về mọi mặt của con | Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình |
| Con dưới 36 tháng tuổi | Giao cho mẹ, trừ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ thỏa thuận khác | Khoản 3 Điều 81 Luật; Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP |
| Con từ đủ 07 tuổi | Bắt buộc xem xét nguyện vọng; không lấy ý kiến trước mặt cha mẹ | Khoản 2 Điều 81 Luật; khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 01/2024 |
| Thay đổi người trực tiếp nuôi | Khi cha mẹ thỏa thuận hoặc người đang nuôi không còn đủ điều kiện | Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình |
| Án phí, lệ phí sơ thẩm | 300.000 đồng | Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 |
1. Nguyên tắc: thỏa thuận trước, Tòa án quyết định vì quyền lợi của con
Theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014: vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con và quyền, nghĩa vụ của mỗi bên; chỉ khi không thỏa thuận được, Tòa án mới giao con cho một bên “căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con”. Nói cách khác, Tòa án xác định môi trường nào phù hợp hơn với đứa trẻ.
Dù vậy, thỏa thuận chỉ được công nhận khi bảo đảm quyền lợi của con (Điều 55), và ly hôn không chấm dứt quyền, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con (khoản 1 Điều 81). “Giành quyền nuôi con” vì thế là xác định ai trực tiếp nuôi, không phải loại bỏ vai trò của bên còn lại.
2. Tiêu chí Tòa án xem xét theo Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP
Khái niệm “quyền lợi về mọi mặt của con” được làm rõ khi Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024, hiệu lực 01/7/2024, với Điều 6 hướng dẫn riêng việc nuôi con khi ly hôn.
2.1. Bảy tiêu chí về quyền lợi mọi mặt của con
Theo khoản 1 Điều 6, Tòa án “phải đánh giá khách quan, toàn diện các tiêu chí sau đây:”
a) “Điều kiện, khả năng của cha, mẹ trong việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, bao gồm cả khả năng bảo vệ con khỏi bị xâm hại, bóc lột;”
b) “Quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi, được duy trì mối quan hệ với người cha, mẹ không trực tiếp nuôi;”
c) “Sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹ;”
d) “Sự quan tâm của cha, mẹ đối với con;”
đ) “Bảo đảm sự ổn định, hạn chế sự xáo trộn môi trường sống, giáo dục của con;”
e) “Nguyện vọng của con được ở cùng với anh, chị, em (nếu có) để bảo đảm ổn định tâm lý và tình cảm của con;”
g) “Nguyện vọng của con được sống chung với cha hoặc mẹ.”
Quy định này cho thấy thu nhập, chỗ ở chỉ là một phần của tiêu chí thứ nhất, đặt cạnh thời gian dành cho con, sự gắn bó và sự ổn định của nơi ở, trường lớp. Đáng chú ý, điểm b hàm ý rằng bên tôn trọng quan hệ của con với cha hoặc mẹ còn lại phù hợp hơn với yêu cầu của Nghị quyết; việc cách ly con khỏi bên kia có thể trở thành yếu tố bất lợi cho chính người thực hiện.
2.2. Con từ đủ 07 tuổi: nguyện vọng được xem xét, không phải quyền tự chọn
Với con từ đủ 07 tuổi trở lên, khoản 2 Điều 81 yêu cầu “phải xem xét nguyện vọng của con”. Luật dùng chữ “xem xét”: nguyện vọng là nội dung bắt buộc phải đánh giá, nhưng không tự động quyết định kết quả nếu môi trường con chọn không bảo đảm quyền lợi của con. Về cách thức, khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP yêu cầu việc lấy ý kiến:
a) “Bảo đảm thân thiện, phù hợp với tâm lý, độ tuổi, mức độ trưởng thành để con có thể bày tỏ đúng và đầy đủ ý kiến của mình;”
b) “Không lấy ý kiến trước mặt cha, mẹ để tránh gây áp lực tâm lý cho con;”
c) “Không ép buộc, không gây áp lực, căng thẳng cho con.”
2.3. Con dưới 36 tháng tuổi
Xét riêng nhóm con nhỏ, khoản 3 Điều 81 quy định “Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi”, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP giới hạn ngoại lệ “không đủ điều kiện” trong ba trường hợp, cụ thể người mẹ:
a) mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng khác mà không thể tự chăm sóc bản thân hoặc không thể trực tiếp chăm sóc con;
b) “Có thu nhập mỗi tháng thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người mẹ đang cư trú và không có tài sản nào khác” để nuôi con;
c) không có điều kiện về thời gian tối thiểu để trực tiếp chăm sóc con.
Khoản 4 Điều 6 bổ sung: nếu điều kiện của người cha “không tốt hơn điều kiện của người mẹ” thì “Tòa án quyết định giao con cho mẹ trực tiếp nuôi.” Điều này có nghĩa rằng người cha phải chứng minh đồng thời hai vế: người mẹ thuộc một trong ba trường hợp và điều kiện của mình thực sự tốt hơn.
3. Chuẩn bị chứng cứ khi giành quyền nuôi con
Trên thực tế, Tòa án đánh giá các tiêu chí trên qua chứng cứ; bên muốn trực tiếp nuôi con nên chuẩn bị theo trình tự sau.
Hợp đồng lao động, sao kê thu nhập; giấy tờ chỗ ở; thông tin trường lớp, cơ sở y tế nơi con sẽ sinh sống.
Lịch làm việc, người hỗ trợ chăm sóc, sổ khám bệnh, trao đổi với giáo viên, biên lai học phí; nhóm này trả lời các điểm c, d, đ khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.
Quyết định xử phạt, biên bản, hồ sơ y tế về bạo lực gia đình hoặc bỏ mặc con; chứng cứ xâm phạm đời sống riêng tư có thể không được chấp nhận.
Nơi ở, trường học, lịch thăm nom dành cho bên kia và đề xuất cấp dưỡng, đáp ứng trực tiếp điểm b khoản 1 Điều 6.
4. Người không trực tiếp nuôi con: cấp dưỡng và quyền thăm nom
Tiếp đến là vị trí của bên không được giao nuôi con. Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình đặt ra cho người này ba nhóm quyền và nghĩa vụ:
a) tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi (khoản 1);
b) “Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.” (khoản 2);
c) “Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.” (khoản 3).
Quyền thăm nom có giới hạn: lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến con thì người trực tiếp nuôi có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền này (khoản 3 Điều 82; khoản 4 Điều 29 Bộ luật Tố tụng dân sự). Ở chiều ngược lại, khoản 2 Điều 83 quy định người trực tiếp nuôi “cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.”
Riêng về cấp dưỡng, việc không yêu cầu cấp dưỡng để đổi lấy quyền nuôi con chỉ được Tòa án chấp nhận khi người trực tiếp nuôi có điều kiện và tự nguyện (khoản 1 Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP). Mức tiền, phương thức, chế tài và khả năng yêu cầu lại được trình bày tại bài mức cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn.
5. Thay đổi người trực tiếp nuôi con
5.1. Căn cứ và người có quyền yêu cầu
Bản án về nuôi con không cố định vĩnh viễn. Theo khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình, việc thay đổi được giải quyết khi có một trong các căn cứ sau đây:
a) “Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;”
b) “Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.”
Việc thay đổi “phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên” (khoản 3); nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, Tòa án giao con cho người giám hộ (khoản 4). Điểm b đòi hỏi sự thay đổi thực tế ở người đang nuôi, như bệnh nặng hoặc hành vi gây nguy hại cho con; thu nhập cao hơn của bên yêu cầu, tự nó, chưa đủ. Khi có căn cứ tại điểm b, người thân thích, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, về trẻ em và Hội liên hiệp phụ nữ cũng có quyền yêu cầu (khoản 5).
5.2. Thủ tục và án phí
Về thủ tục, nếu cha mẹ đã thỏa thuận được, đây là việc dân sự yêu cầu công nhận thỏa thuận thay đổi người trực tiếp nuôi con (khoản 3 Điều 29 Bộ luật Tố tụng dân sự); nếu không, đây là vụ án “Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.” (khoản 3 Điều 28). Cả hai do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm; cách xác định Tòa theo nơi cư trú xem tại bài ly hôn tại Hà Nội nộp đơn ở tòa nào. Án phí hoặc lệ phí sơ thẩm là 300.000 đồng (Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016); có thể ước tính bằng tiện ích Tính án phí Tòa án.
6. Khi bên kia giấu con, không giao con hoặc cản trở thăm nom
Khi bên đang giữ con không giao theo bản án, hoặc người trực tiếp nuôi ngăn bên kia gặp con, pháp luật có ba lớp biện pháp.
a) Thi hành án giao con: Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 ngày 05/12/2025, hiệu lực 01/7/2026, cho phép yêu cầu thi hành án trong thời hiệu 05 năm (Điều 34). Khi cưỡng chế giao người chưa thành niên, Chấp hành viên ấn định thời hạn 05 ngày làm việc để người đang trông giữ giao con; hết hạn mà không giao, Chấp hành viên đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án (Điều 93);
b) Trong khi Tòa án đang giải quyết: đương sự có thể yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời giao người chưa thành niên cho cá nhân hoặc tổ chức trông nom, nuôi dưỡng theo Bộ luật Tố tụng dân sự, kèm chứng cứ về tình trạng cấp bách của con;
c) Xử phạt hành vi cản trở thăm nom: Điều 42 Nghị định 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025, hiệu lực 15/12/2025 (thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP), quy định “Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc” giữa cha, mẹ và con, “trừ trường hợp cha mẹ bị hạn chế quyền thăm nom con theo quyết định của tòa án.”
Quyết định xử phạt còn là chứng cứ cho tiêu chí duy trì quan hệ của con với cha, mẹ không trực tiếp nuôi khi yêu cầu thay đổi người nuôi.
7. Lưu ý
7.1. Chế tài, rủi ro
Rủi ro lớn nhất nằm ở chứng cứ: yêu cầu nuôi con dưới 36 tháng tuổi của người cha có thể bị bác nếu không chứng minh được người mẹ thuộc một trong ba trường hợp tại khoản 3 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP. Không giao con sau khi bản án có hiệu lực có thể bị cưỡng chế và bị đề nghị truy cứu hình sự; ngăn cản thăm nom bị phạt đến 10.000.000 đồng.
7.2. Tác động theo nhóm chủ thể
Tác động cụ thể như sau:
a) Đối với người mẹ có con dưới 36 tháng tuổi: ưu tiên luật định chỉ bị loại trừ trong ba trường hợp hẹp;
b) Đối với người cha: với con lớn hơn, sự gắn bó và ổn định được đánh giá cùng điều kiện kinh tế;
c) Đối với người đang trực tiếp nuôi con: cản trở thăm nom không chỉ bị xử phạt mà có thể trở thành yếu tố bất lợi khi bên kia yêu cầu thay đổi người nuôi.
7.3. Khuyến nghị
Công ty Luật TNHH 7S cho rằng cha mẹ nên ưu tiên thỏa thuận người trực tiếp nuôi, lịch thăm nom và cấp dưỡng ngay trong thủ tục ly hôn; khi không thỏa thuận được, nên chuẩn bị chứng cứ theo từng tiêu chí của Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP và không tác động lên con trước buổi lấy ý kiến. Phạm vi hỗ trợ của luật sư xem tại dịch vụ luật sư ly hôn; để trao đổi trực tiếp về hồ sơ của mình, gọi 0877 523 888 hoặc nhắn Zalo.
Ý kiến luật sư
“Tòa án không hỏi ai yêu con hơn, mà hỏi môi trường nào tốt hơn cho con và ai tôn trọng quan hệ của con với người còn lại. Hồ sơ giành quyền nuôi con nên trả lời đúng câu hỏi đó bằng chứng cứ.” – Luật sư Nguyễn Hữu Hiệp, Giám đốc Công ty Luật TNHH 7S.
8. Câu hỏi thường gặp
Dưới đây là những câu hỏi Luật 7S thường nhận được về quyền nuôi con sau ly hôn.
a) Con 08 tuổi muốn ở với cha, Tòa án có bắt buộc giao con cho cha không?
Không bắt buộc. Nguyện vọng của con phải được xem xét cùng các tiêu chí khác tại khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP.
b) Thu nhập thấp hơn chồng, tôi có mất quyền nuôi con không?
Không đương nhiên. Thu nhập chỉ là một phần của điều kiện nuôi con (điểm a khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP).
c) Ly hôn bao lâu thì được yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?
Luật không đặt thời hạn chờ; điều kiện là có căn cứ tại khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình.
d) Người trực tiếp nuôi không cho tôi gặp con thì làm gì?
Ghi nhận sự việc bằng tài liệu, đề nghị xử phạt theo Điều 42 Nghị định 282/2025/NĐ-CP; nếu kéo dài và ảnh hưởng đến con, có thể cân nhắc yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi.
Tác giả: Luật sư Nguyễn Hữu Hiệp, Giám đốc Luật 7S
9. Phụ lục căn cứ pháp luật
Để tiện tra cứu, các văn bản và điều khoản được dẫn trong bài được tổng hợp tại bảng sau.
| STT | Văn bản pháp luật | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|
| 1 | Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 ngày 19/6/2014, hiệu lực 01/01/2015 (văn bản hợp nhất 121/VBHN-VPQH ngày 27/8/2025) | Khoản 2 Điều 81: “nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con” Khoản 3 Điều 81: “Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi” Khoản 3 Điều 82: “Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.” Khoản 2 Điều 83: “Cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.” Khoản 3 Điều 84: “Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên.” Điều 55, 118; khoản 1, 2, 4, 5 Điều 84: Nội dung được trình bày tại phần tương ứng của bài viết. |
| 2 | Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP ngày 16/5/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, hiệu lực 01/7/2024 | Khoản 1 Điều 6: “phải đánh giá khách quan, toàn diện các tiêu chí sau đây” Điểm b khoản 2 Điều 6: “Không lấy ý kiến trước mặt cha, mẹ để tránh gây áp lực tâm lý cho con;” Khoản 4 Điều 6: “thì Tòa án quyết định giao con cho mẹ trực tiếp nuôi.” Khoản 1 Điều 7: “Nếu xét thấy người trực tiếp nuôi con có khả năng, điều kiện nuôi dưỡng và việc họ không yêu cầu cấp dưỡng là tự nguyện thì Tòa án không buộc bên kia phải cấp dưỡng cho con.” Khoản 3 Điều 6: Nội dung được trình bày tại phần tương ứng của bài viết. |
| 3 | Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (văn bản hợp nhất 99/VBHN-VPQH năm 2025); sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 85/2025/QH15 ngày 25/6/2025, hiệu lực 01/7/2025 | Khoản 3 Điều 28: “Tranh chấp về thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn.” Khoản 4 Điều 29: “Yêu cầu hạn chế quyền của cha, mẹ đối với con chưa thành niên hoặc quyền thăm nom con sau khi ly hôn.” Khoản 3 Điều 29; biện pháp khẩn cấp tạm thời: Nội dung được trình bày tại phần tương ứng của bài viết. |
| 4 | Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016, hiệu lực 01/01/2017 | Danh mục án phí, lệ phí: Nội dung được trình bày tại phần tương ứng của bài viết. |
| 5 | Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 ngày 05/12/2025, hiệu lực 01/7/2026 | Điều 34, Điều 93: Nội dung được trình bày tại phần tương ứng của bài viết. |
| 6 | Nghị định số 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 của Chính phủ, hiệu lực 15/12/2025 | Điều 42: “Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc” … “trừ trường hợp cha mẹ bị hạn chế quyền thăm nom con theo quyết định của tòa án.” |
Bài viết cung cấp thông tin pháp luật tại thời điểm cập nhật, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể; quy định có thể thay đổi sau ngày cập nhật.
Liên hệ Luật 7S: 0877 523 888 – lienhe@7slaw.vn



