Người thân bị tạm giữ, tạm giam: 7 việc cần làm trong 72 giờ đầu

Cập nhật: 15/10/2026

(Luat7s.com) – Khi một người bị giữ hoặc bị bắt, pháp luật cho gia đình và luật sư một khoảng thời gian rất ngắn để hành động. Thời hạn tạm giữ chỉ ba ngày, có thể gia hạn hai lần, và lời khai đầu tiên được lấy ngay trong khoảng đó. Bài viết của Công ty Luật TNHH 7S hướng dẫn người thân bảy việc cần làm trong 72 giờ đầu, bám theo từng mốc thời hạn, quyền và thủ tục của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung đến Luật số 99/2025/QH15), áp dụng tại 15/10/2026.

Để tiện theo dõi, bảng dưới đây tóm tắt bảy việc cần làm; từng việc được hướng dẫn ở các mục tiếp theo.

1. Hiểu đúng ba tình huống: giữ người, bắt, tạm giữ

Trước hết, gia đình cần phân biệt ba tình huống pháp lý khác nhau.

Đáng chú ý, từ 01/7/2025, theo khoản 1a Điều 37 Bộ luật Tố tụng hình sự (bổ sung bởi Luật 99/2025/QH15), Điều tra viên là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã được phân công có thể trực tiếp thụ lý nguồn tin, khởi tố và điều tra tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn xã, phường. Vì vậy người thân có thể đang được giữ tại Công an phường chứ không chỉ tại Cơ quan điều tra Công an thành phố.

2. Mốc thời hạn gia đình phải nắm

Về thời hạn, bảng dưới đây liệt kê các mốc mà gia đình cần theo dõi.

Tổng thời gian tạm giữ tối đa là 09 ngày. “72 giờ đầu” trong tiêu đề là thời hạn tạm giữ lần đầu, khoảng thời gian gia đình có thể tác động nhiều nhất bằng việc đưa luật sư vào.

3. Bảy việc cần làm

Từ góc độ triển khai, bảy việc dưới đây xếp theo thứ tự nên làm.

Việc 1: Xác định người thân đang ở đâu, bị giữ theo quyết định nào

Gọi hoặc đến Công an phường nơi xảy ra sự việc hoặc nơi cư trú; hỏi rõ tên cơ quan đang giữ, số và ngày của lệnh giữ người, lệnh bắt, quyết định tạm giữ, tội danh đang bị nghi ngờ. Nếu không được thông báo trong 24 giờ kể từ khi cơ quan điều tra nhận người, gia đình có quyền yêu cầu được thông báo theo Điều 116.

Việc 2: Viết giấy yêu cầu luật sư

Khoản 1 Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự cho phép người đại diện hoặc người thân thích của người bị buộc tội lựa chọn người bào chữa. Người thân viết “Giấy yêu cầu luật sư bào chữa” ghi họ tên, mình là người thân thích nào của người bị giữ (vợ, chồng, cha, mẹ, con, anh, chị, em), tên luật sư và tổ chức hành nghề. Khi người bị tạm giữ tự có đơn nhờ luật sư, cơ quan đang quản lý phải chuyển đơn trong “12 giờ kể từ khi nhận được đơn yêu cầu người bào chữa” (khoản 2 Điều 75); nếu người đó không nêu tên luật sư, cơ quan phải chuyển đơn cho người thân thích để nhờ luật sư. Khi người thân gửi đơn nhờ luật sư, cơ quan phải thông báo ngay cho người bị tạm giữ để họ có ý kiến (khoản 3 Điều 75).

Việc 3: Chuẩn bị giấy tờ để luật sư đăng ký bào chữa

Theo Điều 78, luật sư xuất trình Thẻ luật sư kèm giấy yêu cầu luật sư của người bị buộc tội hoặc của người đại diện, người thân thích. Gia đình cần có sẵn: căn cước của người yêu cầu; giấy tờ chứng minh là người thân thích (giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, xác nhận cư trú). Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra và trả lời trong 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ: nếu đủ điều kiện thì vào sổ đăng ký, gửi văn bản thông báo người bào chữa cho luật sư và cơ sở giam giữ; nếu từ chối phải nêu rõ lý do bằng văn bản. Văn bản thông báo có giá trị trong suốt quá trình tố tụng (khoản 6 Điều 78).

Việc 4: Để luật sư có mặt khi lấy lời khai

Khoản 2 Điều 74 cho phép người bào chữa tham gia từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở Cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Các quyền tại khoản 1 Điều 73 gồm: gặp, hỏi người bị buộc tội; có mặt khi lấy lời khai người bị tạm giữ, hỏi cung bị can; được báo trước thời gian, địa điểm lấy lời khai; xem biên bản hoạt động tố tụng có mình tham gia; đề nghị thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng. Luật sư có mặt sớm giúp lời khai phản ánh đúng sự việc và giúp người bị giữ hiểu quyền im lặng cho tới khi có người bào chữa.

Việc 5: Thu thập và giữ nguyên hiện trạng tài liệu

Tin nhắn, lịch sử cuộc gọi, hóa đơn, camera, hợp đồng, giấy tờ xác nhận nơi có mặt vào thời điểm xảy ra sự việc. Không xóa, không sửa, không tự liên hệ với người bị hại hoặc người làm chứng để “dàn xếp”, vì hành vi đó có thể bị coi là cản trở điều tra hoặc tạo tình tiết bất lợi. Giao tài liệu cho luật sư để đưa vào hồ sơ theo điểm h khoản 1 Điều 73.

Việc 6: Chuẩn bị căn cứ xin thay đổi biện pháp ngăn chặn

Nếu bị khởi tố và có lệnh tạm giam, luật sư có thể đề nghị thay bằng bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú. Gia đình chuẩn bị: xác nhận nơi cư trú ổn định, giấy tờ nhân thân, tình trạng sức khỏe, giấy tờ về người phụ thuộc, việc làm; với bảo lĩnh, cần cá nhân hoặc tổ chức đủ điều kiện nhận bảo lĩnh. Quyết định thuộc cơ quan tiến hành tố tụng; luật sư chỉ chuẩn bị căn cứ và đề nghị.

Việc 7: Thăm gặp, gửi đồ, theo dõi sức khỏe

Chế độ thăm gặp, nhận quà, chăm sóc y tế của người bị tạm giữ, tạm giam được quy định tại Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2026, thay thế Luật năm 2015. Gia đình đăng ký thăm gặp tại cơ sở giam giữ theo nội quy; mang theo giấy tờ tùy thân và giấy tờ chứng minh là người thân thích. Nếu người bị giữ có bệnh nền, báo ngay cho cơ sở giam giữ và luật sư.

4. Những việc không nên làm

a) Không chuyển tiền cho bất kỳ ai hứa hẹn tác động đến người có thẩm quyền để người thân được thả hoặc được nhẹ tội. Việc nhận tiền để tác động đến người có thẩm quyền là hành vi có thể cấu thành tội phạm với cả người đưa và người nhận; luật sư bị cấm nhận tiền, lợi ích ngoài thù lao ghi trong hợp đồng (điểm đ khoản 1 Điều 9 Luật Luật sư) và bị cấm móc nối với người tiến hành tố tụng để làm trái pháp luật (điểm e);

b) Không khuyên người thân nhận tội hay chối tội qua người trung gian; mọi ý kiến chỉ nên trao đổi qua luật sư đã đăng ký bào chữa;

c) Không đăng thông tin vụ việc lên mạng xã hội; điều này có thể ảnh hưởng tới quyền lợi của chính người bị buộc tội và bị hại.

5. Lưu ý

5.1. Chế tài, rủi ro

Bỏ lỡ 72 giờ đầu đồng nghĩa với việc lời khai đầu tiên được lập không có người bào chữa và quyết định gia hạn tạm giữ, lệnh tạm giam được đề nghị trên hồ sơ chưa có ý kiến gỡ tội. Giấy yêu cầu luật sư thiếu giấy tờ chứng minh là người thân thích là lý do phổ biến khiến việc đăng ký bào chữa bị kéo dài. Việc đưa tiền để tác động đến người có thẩm quyền có thể khiến chính người thân bị xử lý hình sự.

5.2. Tác động theo nhóm chủ thể

Từ đây phát sinh những tác động khác nhau:

a) Đối với gia đình người bị giữ: với thẩm quyền mới của Điều tra viên Công an cấp xã và Tòa án khu vực (xét xử sơ thẩm tội đến 20 năm tù), nhiều vụ án được giải quyết trọn vẹn ở cấp khu vực với tiến độ nhanh hơn; gia đình có ít thời gian hơn để chuẩn bị so với trước;

b) Đối với người bị tạm giữ: lời khai đầu tiên và việc có người bào chữa trong buổi lấy lời khai ảnh hưởng đến toàn bộ hồ sơ về sau;

c) Đối với doanh nghiệp có nhân sự bị giữ: cần cử người đại diện làm việc với luật sư và chuẩn bị tài liệu chứng minh hoạt động hợp pháp liên quan.

5.3. Khuyến nghị của Luật 7S

Trên cơ sở đó, Luật 7S cho rằng gia đình nên chuẩn bị bộ giấy tờ chứng minh là người thân thích ngay trong ngày đầu; ký giấy yêu cầu luật sư trước khi gặp bất kỳ ai hứa hẹn can thiệp; đề nghị luật sư ghi nhận bằng văn bản từng mốc thời hạn (hết tạm giữ, hết gia hạn, hết tạm giam điều tra) để yêu cầu trả tự do hoặc thay đổi biện pháp ngăn chặn đúng lúc. Phạm vi công việc và quy trình tiếp nhận khẩn của Luật 7S xem tại dịch vụ luật sư hình sự; văn phòng Luật 7S tại Yên Hòa xem tại Luật sư tại Yên Hòa – Cầu Giấy.

6. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là những câu hỏi Luật 7S thường nhận được từ gia đình người bị tạm giữ.

a) Công an giữ người thân tôi đã 4 ngày mà chưa có quyết định gì, có đúng không?

Tạm giữ lần đầu không quá 03 ngày; nếu kéo dài phải có quyết định gia hạn được Viện kiểm sát phê chuẩn. Gia đình và luật sư có quyền yêu cầu xem quyết định gia hạn; nếu không có, có quyền khiếu nại.

b) Luật sư có được gặp riêng người bị tạm giữ không?

Người bào chữa có quyền gặp, hỏi người bị buộc tội (điểm a khoản 1 Điều 73) sau khi được đăng ký bào chữa; việc gặp thực hiện theo quy định của cơ sở giam giữ.

c) Người thân bị tạm giữ tại Công an phường Yên Hòa thì vụ án sẽ xử ở đâu?

Nếu bị khởi tố và truy tố về tội có khung hình phạt đến 20 năm tù, Tòa án nhân dân khu vực 4 – Hà Nội (Số 6 Tôn Thất Thuyết, phường Cầu Giấy) xét xử sơ thẩm. Xem bài Tòa án nhân dân khu vực 4 – Hà Nội: địa chỉ, địa hạt, loại án.

d) Nhờ luật sư ở giai đoạn tạm giữ có tốn kém không?

Thù lao thỏa thuận theo hợp đồng dịch vụ pháp lý theo giai đoạn; người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể đề nghị Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cử trợ giúp viên pháp lý; bị can, bị cáo thuộc trường hợp chỉ định tại Điều 76 được cơ quan tiến hành tố tụng chỉ định người bào chữa. Với tranh chấp dân sự phát sinh từ vụ việc, xem dịch vụ luật sư tranh tụng tại tòa án; gửi yêu cầu tư vấn tại trang Liên hệ.

Thẩm quyền theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, sửa đổi bởi Nghị quyết 04/2026/UBTVQH16; kiểm tra lại khi có nghị quyết mới.

Tác giả: LS. Nguyễn Hữu Hiệp

7. Phụ lục căn cứ pháp luật

Để tiện tra cứu, các văn bản và điều khoản được dẫn trong bài được tổng hợp tại bảng sau.

Bài viết cung cấp thông tin pháp luật tại thời điểm cập nhật, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể; quy định có thể thay đổi sau ngày cập nhật.

Liên hệ Luật 7S: 0877 523 888 – lienhe@7slaw.vn