Trang chủ » Phân biệt hợp đồng dân sự và hợp đồng thương mại

Phân biệt hợp đồng dân sự và hợp đồng thương mại

14/12/2018 55.812 lượt xem

3/5 - (1 bình chọn)

(Luat7s.com) – Cùng là thỏa thuận mua bán hay cung ứng dịch vụ, nhưng hợp đồng được xác định là dân sự hay thương mại sẽ dẫn đến mức phạt vi phạm, thời hiệu khởi kiện và luật áp dụng khác nhau. Bài viết so sánh hai loại hợp đồng theo Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 và Luật Thương mại số 36/2005/QH11.

1. Tiêu chí xác định hợp đồng thương mại

Hợp đồng thương mại là một dạng đặc thù của hợp đồng dân sự, được nhận diện qua chủ thể và mục đích.

Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. (Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại số 36/2005/QH11)

Như vậy, hợp đồng thương mại thường có ít nhất một bên là thương nhân và được giao kết nhằm mục đích sinh lợi. Hợp đồng giữa các cá nhân, hoặc phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng, là hợp đồng dân sự.

2. Bảng so sánh

Các điểm khác biệt chính được tóm tắt như sau.

Tiêu chí	Hợp đồng dân sự	Hợp đồng thương mại
Chủ thể	Cá nhân, pháp nhân	Ít nhất một bên là thương nhân
Mục đích	Không bắt buộc sinh lợi	Nhằm mục đích sinh lợi
Luật áp dụng	Bộ luật Dân sự	Luật Thương mại, luật chuyên ngành; Bộ luật Dân sự bổ sung
Mức phạt vi phạm	Do các bên thỏa thuận (Điều 418)	Không quá 8% phần nghĩa vụ vi phạm (Điều 301)
Thời hiệu khởi kiện	03 năm (Điều 429)	02 năm (Điều 319)
Trọng tài	Theo thỏa thuận trọng tài hợp lệ	Theo thỏa thuận trọng tài hợp lệ

3. Mức phạt vi phạm: điểm khác biệt lớn nhất

Đây là điều khoản thường bị Tòa án, trọng tài điều chỉnh khi các bên xác định sai loại hợp đồng.

Mức phạt vi phạm do các bên thỏa thuận, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác. (Khoản 2 Điều 418 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13)

Mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thoả thuận trong hợp đồng, nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật này. (Điều 301 Luật Thương mại số 36/2005/QH11)

Hợp đồng thương mại thỏa thuận mức phạt 10% hay 20% thường chỉ được chấp nhận ở mức 8%; ngược lại, một số luật chuyên ngành (như xây dựng) có mức trần riêng.

4. Thời hiệu khởi kiện

Xác định sai loại hợp đồng có thể khiến doanh nghiệp mất quyền khởi kiện.

Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. (Điều 429 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13)

Thời hiệu khởi kiện áp dụng đối với các tranh chấp thương mại là hai năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 của Luật này. (Điều 319 Luật Thương mại số 36/2005/QH11)

Thực tiễn xét xử còn có cách hiểu khác nhau về việc áp dụng thời hiệu 2 năm hay 3 năm cho tranh chấp hợp đồng thương mại; doanh nghiệp nên khởi kiện trong thời hạn ngắn hơn để an toàn.

a) Năm 2025, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thụ lý 532 vụ tranh chấp mới, tăng 11,2%; mua bán hàng hóa chiếm 24%, xây dựng 23%, bất động sản 20%

b) Năm 2025, các Tòa án thụ lý 683.341 vụ việc các loại, giải quyết 618.341 vụ việc, đạt 90,49%

5. Lưu ý

Từ các quy định trên, có thể rút ra một số lưu ý cho doanh nghiệp như sau.

a) Ghi rõ tư cách thương nhân và mục đích giao dịch ngay tại phần chủ thể của hợp đồng

b) Không thỏa thuận mức phạt vượt 8% trong hợp đồng thương mại; nên bổ sung điều khoản bồi thường thiệt hại

c) Theo dõi thời hiệu ngay khi phát sinh vi phạm, không chờ thương lượng kéo dài

Nguồn số liệu, vụ việc: VIAC, Thống kê hoạt động giải quyết tranh chấp năm 2025 (12/5/2026); Báo Thanh Tra dẫn báo cáo công tác Tòa án nhân dân.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin chung về quy định pháp luật tại thời điểm đăng tải và không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Các văn bản pháp luật được dẫn chiếu có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế sau ngày đăng; Quý khách nên tham vấn luật sư trước khi áp dụng nội dung bài viết vào trường hợp của mình.

Doanh nghiệp cần xác định loại hợp đồng và rà soát điều khoản, xem thêm Dịch vụ tư vấn, soạn thảo và rà soát hợp đồng của Luật 7S.

Đọc thêm

Bài Viết Nên Đọc

Thẻ tag: Bộ luật Dân sự 2015 hợp đồng dân sự hợp đồng thương mại Luật Thương mại 2005