Hình thức và giá trị pháp lý của hợp đồng thương mại

1. Nguyên tắc tự do lựa chọn hình thức

Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại đều cho phép nhiều hình thức giao kết.

2. Các trường hợp bắt buộc văn bản

Một số hợp đồng thương mại phải lập thành văn bản hoặc hình thức tương đương.

a) Mua bán hàng hóa quốc tế (Điều 27 Luật Thương mại)

b) Dịch vụ logistics, đại lý, ủy thác mua bán hàng hóa, nhượng quyền thương mại theo các điều khoản tương ứng của Luật Thương mại

c) Hợp đồng chuyển nhượng, cho thuê bất động sản của doanh nghiệp kinh doanh bất động sản (Luật Kinh doanh bất động sản số 29/2023/QH15)

d) Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tặng cho bất động sản phải công chứng, chứng thực theo Luật Đất đai 2024, trừ trường hợp luật cho phép

3. Hợp đồng điện tử

Giao kết qua email, nền tảng ký số đã trở thành thông lệ của doanh nghiệp.

Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2024) thừa nhận giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu và hợp đồng điện tử: thông tin không bị phủ nhận giá trị pháp lý chỉ vì được thể hiện dưới dạng thông điệp dữ liệu. Chữ ký số do tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp lệ cấp có giá trị tương đương chữ ký của cá nhân, con dấu của tổ chức trên văn bản giấy.

4. Hệ quả khi vi phạm hình thức

Vi phạm hình thức không đương nhiên làm hợp đồng vô hiệu.

Theo khoản 2 Điều 129 Bộ luật Dân sự, giao dịch đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó.

a) Năm 2025, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thụ lý 532 vụ tranh chấp mới, tăng 11,2%; mua bán hàng hóa chiếm 24%, xây dựng 23%, bất động sản 20%

b) Năm 2025, các Tòa án thụ lý 683.341 vụ việc các loại, giải quyết 618.341 vụ việc, đạt 90,49%

5. Lưu ý

Từ các quy định trên, có thể rút ra một số lưu ý cho doanh nghiệp như sau.

a) Giao dịch giá trị lớn nên lập văn bản dù luật không bắt buộc, để thuận lợi khi chứng minh

b) Đơn đặt hàng, email xác nhận cần thể hiện đủ hàng hóa, giá, thời hạn để được coi là hợp đồng đã giao kết

c) Kiểm tra thẩm quyền ký và chữ ký số của người đại diện bên đối tác

Nguồn số liệu, vụ việc: VIAC, Thống kê hoạt động giải quyết tranh chấp năm 2025 (12/5/2026); Báo Thanh Tra dẫn báo cáo công tác Tòa án nhân dân.