Quy định về quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản của chủ nợ

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026. Phá sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và đã có quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án (khoản 4 Điều 5).

1. Điều kiện mất khả năng thanh toán

Điều kiện tiên quyết để chủ nợ nộp đơn là doanh nghiệp con nợ đã rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán theo định nghĩa của Luật.

Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ sau thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán (khoản 2 Điều 5).

2. Chủ thể có quyền, nghĩa vụ nộp đơn

Không chỉ chủ nợ, Luật mở rộng nhóm chủ thể có quyền hoặc có nghĩa vụ nộp đơn.

Người có quyền, nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản gồm (Điều 38):

a) Chủ nợ.

b) Người lao động, công đoàn.

c) Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu từ 20% số cổ phần phổ thông trở lên.

d) Thành viên hợp tác xã hoặc người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã.

đ) Người đại diện theo pháp luật, Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên (có nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán).

e) Cơ quan quản lý thuế.

g) Cơ quan bảo hiểm xã hội.

3. Trình tự thụ lý và quyết định mở thủ tục

Khi đơn được nộp, Tòa án xử lý theo trình tự và thời hạn cụ thể như sau.

a) Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn, Chánh án Tòa án phân công một Thẩm phán hoặc Tổ Thẩm phán giải quyết đơn (Điều 39);

b) Tòa án thụ lý đơn khi có căn cứ xác định đã nộp lệ phí phá sản, tạm ứng chi phí phá sản, trừ trường hợp không phải nộp;

c) Tòa án trả lại đơn trong các trường hợp như người nộp đơn không có quyền nộp đơn, hoặc không sửa đổi, bổ sung đơn theo yêu cầu (khoản 3 Điều 39);

d) Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thụ lý đơn, Thẩm phán phải ra quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản (Điều 39).

Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết vụ việc phá sản trong phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ; Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết đề nghị xem xét lại, kháng nghị đối với quyết định tuyên bố phá sản (Điều 6).

4. Số liệu và vụ việc thực tiễn

Trên thực tế, việc nộp đơn không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp con nợ sẽ bị tuyên bố phá sản. Số liệu và hai vụ việc dưới đây cho thấy rõ điều này.

4.1. Kết quả giải quyết đơn từ ngày 01/01/2015 đến ngày 30/9/2023

4.2. Vụ việc Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons (2023)

Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Ricons nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản đối với Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons liên quan đến công nợ các hợp đồng thầu phụ. Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thụ lý đơn theo Thông báo số 10/TB-TA ngày 04/7/2023. Sau khi yêu cầu các bên cung cấp hồ sơ, chứng cứ, Tòa án ban hành Quyết định số 2112/2023/QĐ-KMTTPS ngày 29/9/2023 không mở thủ tục phá sản. Theo công bố của doanh nghiệp, công nợ giữa hai bên phát sinh hai chiều và còn tranh chấp về chứng từ.

4.3. Vụ việc Công ty Cổ phần Đầu tư LDG (2024)

Theo đơn của một nhà thầu thi công với khoản công nợ được xác nhận hơn 16 tỷ đồng, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định số 01/2024/QĐ-MTTPS ngày 22/7/2024 mở thủ tục phá sản đối với Công ty Cổ phần Đầu tư LDG. Doanh nghiệp đề nghị xem xét lại; theo thông tin báo chí tháng 8/2024, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đã hủy quyết định mở thủ tục phá sản.

5. Lưu ý

Từ các quy định và số liệu nêu trên, có thể rút ra một số tác động và lưu ý đối với từng nhóm chủ thể như sau.

5.1. Đối với chủ nợ

a) Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản chỉ phù hợp khi khoản nợ đã được xác định rõ và quá hạn trên 06 tháng; khoản nợ đang tranh chấp về số tiền hoặc chứng từ có thể dẫn đến quyết định không mở thủ tục phá sản, như thực tiễn vụ việc năm 2023 nêu trên.

b) Chủ nợ nên chuẩn bị hợp đồng, biên bản đối chiếu công nợ và văn bản đòi nợ để chứng minh tình trạng mất khả năng thanh toán; khi khoản nợ còn tranh chấp, nên giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài trước.

c) Số liệu cho thấy chưa đến 10% số đơn được thụ lý đi đến quyết định tuyên bố phá sản; chủ nợ nên đánh giá song song các biện pháp thương lượng, khởi kiện và thi hành án.

5.2. Đối với doanh nghiệp bị yêu cầu

a) Trong 30 ngày Tòa án xem xét đơn, doanh nghiệp nên cung cấp chứng cứ về khả năng thanh toán hoặc về tranh chấp khoản nợ.

b) Nếu Tòa án ra quyết định mở thủ tục, doanh nghiệp cần theo dõi chặt thời hạn đề nghị xem xét lại; doanh nghiệp niêm yết cần chuẩn bị phương án công bố thông tin.

Nguồn số liệu: Báo Pháp Luật TP.HCM (22/10/2024) dẫn dự thảo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Phá sản năm 2014 của Tòa án nhân dân tối cao; VnEconomy, CafeF (10/2023) dẫn công bố thông tin của Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons; Báo Đồng Nai, Mekong ASEAN (7–8/2024).

Tác giả: LS. Nguyễn Hữu Hiệp