(Luat7s.com) – Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Luật Thương mại số 36/2005/QH11, Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 và Bộ luật Tố tụng dân sự được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15 quy định thời hiệu khởi kiện và các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng. Lựa chọn phương thức phù hợp ngay từ khi soạn hợp đồng ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian, chi phí và khả năng thi hành.
Luật số 85/2025/QH15 được ban hành ngày 25/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, sửa đổi thẩm quyền của Tòa án trong Bộ luật Tố tụng dân sự. Luật Trọng tài thương mại năm 2010 hiện vẫn có hiệu lực.
Câu hỏi đầu tiên khi phát sinh tranh chấp là còn thời hiệu để khởi kiện hay không, và hai văn bản đang quy định hai mốc khác nhau.
Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. (Điều 429 Bộ luật Dân sự)
Đối với tranh chấp thương mại, Luật Thương mại quy định thời hiệu khởi kiện là 02 năm (Điều 319 Luật Thương mại). Việc áp dụng mốc 02 năm hay 03 năm cho tranh chấp hợp đồng thương mại còn có cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.
Án lệ số 81/2025/AL xác định: trường hợp hợp đồng dịch vụ đã chấm dứt theo thỏa thuận và bên có nghĩa vụ đã xác nhận nghĩa vụ thanh toán, tranh chấp là tranh chấp đòi lại tài sản và không áp dụng thời hiệu khởi kiện.
Từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền giải quyết tranh chấp được tổ chức lại theo mô hình Tòa án nhân dân khu vực.
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm tranh chấp kinh doanh, thương mại, kể cả tranh chấp có yếu tố nước ngoài; Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.
Năm 2025, hệ thống Tòa án thụ lý 683.341 vụ việc các loại, giải quyết 618.341 vụ việc, đạt 90,49%.
Trọng tài thương mại ngày càng được doanh nghiệp lựa chọn, đặc biệt trong tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại). Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành (khoản 5 Điều 61).
| Chỉ tiêu VIAC | Năm 2024 | Năm 2025 |
|---|---|---|
| Số vụ tranh chấp mới | 475 vụ (tăng 12,03%) | 532 vụ (tăng 11,2%) |
| Mua bán hàng hóa | 25% | 24% |
| Xây dựng | 22% | 23% |
| Bất động sản | 14% | 20% |
Hòa giải thương mại phù hợp khi các bên muốn giữ quan hệ hợp tác và kiểm soát kết quả.
Hòa giải thương mại được thực hiện theo Nghị định số 22/2017/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định số 112/2025/NĐ-CP; theo đó thẩm quyền thành lập trung tâm hòa giải thương mại được chuyển về Sở Tư pháp và hồ sơ có thể nộp trực tuyến.
Giai đoạn 2018 – 2025, Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) tiếp nhận 42 vụ; 100% thỏa thuận hòa giải thành được các bên tự nguyện thi hành.
Hai vụ việc của cùng một doanh nghiệp xây dựng niêm yết minh họa hai con đường giải quyết khác nhau.
a) Coteccons – Ngôi Sao Việt: khoản công nợ 526 tỷ đồng từ hợp đồng xây dựng; theo thông tin báo chí, Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 105/2026/KDTM-PT ngày 25/7/2026 công nhận sự thỏa thuận của các đương sự về xử lý công nợ
b) Ricons – Coteccons: tranh chấp kéo dài khoảng 6 năm, được giải quyết bằng phán quyết trọng tài buộc thanh toán gần 170 tỷ đồng; yêu cầu liên quan của bên phải thi hành không được Tòa án chấp nhận và phán quyết được tổ chức thi hành năm 2025
Từ các quy định và số liệu trên, có thể rút ra một số lưu ý khi lựa chọn phương thức và thời điểm giải quyết tranh chấp.
6.1. Khi soạn thảo hợp đồng
a) Nên thỏa thuận rõ phương thức giải quyết tranh chấp; điều khoản trọng tài cần ghi đúng tên tổ chức trọng tài để tránh bị coi là không thực hiện được
b) Hợp đồng có yếu tố nước ngoài nên cân nhắc trọng tài vì tính chung thẩm và khả năng công nhận phán quyết ở nước ngoài
6.2. Khi phát sinh tranh chấp
a) Để an toàn, doanh nghiệp nên khởi kiện tranh chấp hợp đồng thương mại trong thời hạn 02 năm
b) Nên yêu cầu bên có nghĩa vụ xác nhận công nợ bằng văn bản; văn bản này có thể là căn cứ quan trọng về thời hiệu
Lưu ý thực hiện: phán quyết trọng tài có hiệu lực ngay và chỉ có thể bị yêu cầu hủy trong những trường hợp hạn chế; do đó cần chuẩn bị đầy đủ chứng cứ ngay từ đầu quá trình tố tụng trọng tài.
Nguồn số liệu, vụ việc: VIAC, Thống kê hoạt động giải quyết tranh chấp năm 2024 và năm 2025; Báo Thanh Tra dẫn báo cáo công tác Tòa án nhân dân; Báo Đại biểu Nhân dân (05/8/2026); Người Quan Sát (28/5/2025); Báo Đầu tư (31/5/2025); Tạp chí Luật sư Việt Nam (18/9/2025).
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin chung về quy định pháp luật tại thời điểm đăng tải và không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Các văn bản pháp luật được dẫn chiếu có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế sau ngày đăng; Quý khách nên tham vấn luật sư trước khi áp dụng nội dung bài viết vào trường hợp của mình.
Doanh nghiệp cần đánh giá thời hiệu, lựa chọn cơ quan giải quyết hoặc soạn điều khoản giải quyết tranh chấp, xem thêm Dịch vụ tư vấn, soạn thảo và rà soát hợp đồng của Luật 7S.
QUY ĐỊNH VỀ SỰ KIỆN BẤT KHẢ KHÁNG VÀ HOÀN CẢNH THAY ĐỔI CƠ BẢN TRONG HỢP ĐỒNG
QUY ĐỊNH VỀ THỜI HIỆU VÀ PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG
QUY ĐỊNH VỀ PHẠT VI PHẠM, BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI VÀ LÃI CHẬM THANH TOÁN TRONG HỢP ĐỒNG
QUY ĐỊNH VỀ TRÁCH NHIỆM CỦA NGƯỜI QUẢN LÝ KHI DOANH NGHIỆP MẤT KHẢ NĂNG THANH TOÁN
QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN NỘP ĐƠN YÊU CẦU MỞ THỦ TỤC PHÁ SẢN CỦA CHỦ NỢ
