Quy định về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hợp đồng

Nghị định số 21/2021/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/5/2021; Nghị định số 18/2026/NĐ-CP ban hành ngày 14/01/2026 sửa đổi Nghị định số 99/2022/NĐ-CP về đăng ký biện pháp bảo đảm.

1. Các biện pháp bảo đảm

Bộ luật Dân sự quy định chín biện pháp; doanh nghiệp có thể chọn một hoặc kết hợp nhiều biện pháp.

Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ gồm: cầm cố tài sản; thế chấp tài sản; đặt cọc; ký cược; ký quỹ; bảo lưu quyền sở hữu; bảo lãnh; tín chấp; cầm giữ tài sản (Điều 292).

2. Đặt cọc và bảo lãnh

Hai biện pháp được dùng phổ biến nhất trong hợp đồng thương mại có cơ chế vận hành rất khác nhau.

2.1. Đặt cọc

Đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng (khoản 1 Điều 328).

a) Hợp đồng được giao kết, thực hiện: tài sản đặt cọc được trả lại cho bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền

b) Bên đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng: tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc

c) Bên nhận đặt cọc từ chối giao kết, thực hiện hợp đồng: phải trả cho bên đặt cọc tài sản đặt cọc và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác (khoản 2 Điều 328)

Án lệ số 25/2018/AL xác định không phải chịu phạt cọc khi việc không thực hiện hợp đồng do trở ngại khách quan; Án lệ số 79/2025/AL xác định hợp đồng đặt cọc là hợp đồng độc lập.

2.2. Bảo lãnh

3. Hiệu lực đối kháng và đăng ký

Biện pháp bảo đảm chỉ thực sự bảo vệ doanh nghiệp trước các chủ nợ khác khi đã phát sinh hiệu lực đối kháng.

Theo Nghị định số 18/2026/NĐ-CP, việc thế chấp quyền sử dụng đất được cập nhật biến động vào cơ sở dữ liệu đất đai mà không phải xác nhận trên Giấy chứng nhận.

4. Số liệu thực tiễn

Đăng ký biện pháp bảo đảm đã được số hóa mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp đăng ký nhanh và tra cứu tình trạng tài sản của đối tác.

a) Kể từ năm 2002, hệ thống đã tiếp nhận hơn 10 triệu phiếu yêu cầu đăng ký

b) Tỷ lệ đăng ký trực tuyến đạt 94,7%; trung bình khoảng 5.000 hồ sơ mỗi ngày

5. Lưu ý

Từ các quy định trên, có thể rút ra một số lưu ý cho doanh nghiệp như sau.

a) Với hợp đồng giá trị lớn, nên yêu cầu bảo lãnh ngân hàng hoặc thế chấp tài sản có đăng ký thay vì chỉ dựa vào điều khoản phạt

b) Trước khi nhận tài sản bảo đảm, nên tra cứu thông tin tài sản đã được đăng ký bảo đảm cho chủ nợ khác hay chưa

c) Thỏa thuận đặt cọc nên ghi rõ mục đích (bảo đảm giao kết hay thực hiện) và mức phạt cọc

Nguồn số liệu, vụ việc: Báo Chính phủ (10/7/2026); Thư viện Pháp luật về Nghị định số 18/2026/NĐ-CP; VIAC (28/12/2023) về Án lệ số 25/2018/AL.