Quy định về sự kiện bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong hợp đồng

(Luat7s.com) – Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 và Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/6/2005 quy định hai cơ chế giúp bên gặp biến cố khách quan được giảm trách nhiệm: miễn trách do sự kiện bất khả kháng và đàm phán lại hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản. Hai cơ chế có điều kiện và hậu quả pháp lý khác nhau.

Bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong hợp đồng

Bộ luật Dân sự có hiệu lực từ ngày 01/01/2017; lần đầu tiên chế định hoàn cảnh thay đổi cơ bản được quy định tại Điều 420. Luật Thương mại có hiệu lực từ ngày 01/01/2006.

1. Sự kiện bất khả kháng

Bất khả kháng là căn cứ miễn trách phổ biến nhất, nhưng cũng thường bị viện dẫn sai.

Sự kiện bất khả kháng là sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép. (khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự)

Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác (khoản 2 Điều 351 Bộ luật Dân sự).

Đối với hợp đồng thương mại, bất khả kháng là một trong các trường hợp miễn trách nhiệm; bên vi phạm có nghĩa vụ chứng minh (Điều 294) và phải thông báo ngay bằng văn bản cho bên kia về trường hợp được miễn trách nhiệm và những hậu quả có thể xảy ra (Điều 295 Luật Thương mại).

2. Hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Khác với bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản không miễn trách mà mở ra quyền đàm phán lại hợp đồng.

Năm điều kiện xác định hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Hoàn cảnh thay đổi cơ bản khi đáp ứng đủ các điều kiện sau (khoản 1 Điều 420 Bộ luật Dân sự):

a) Sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao kết hợp đồng

b) Tại thời điểm giao kết hợp đồng, các bên không thể lường trước được về sự thay đổi hoàn cảnh

c) Hoàn cảnh thay đổi lớn đến mức nếu như các bên biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc được giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác

d) Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự sửa đổi sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên

đ) Bên có lợi ích bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép, phù hợp với tính chất của hợp đồng mà không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng đến lợi ích

Trong trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản, bên có lợi ích bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu bên kia đàm phán lại hợp đồng trong một thời hạn hợp lý. (khoản 2 Điều 420 Bộ luật Dân sự)

Trường hợp các bên không thể thỏa thuận được việc sửa đổi hợp đồng trong một thời hạn hợp lý, một trong các bên có thể yêu cầu Tòa án chấm dứt hợp đồng tại một thời điểm xác định hoặc sửa đổi hợp đồng để cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên (khoản 3 Điều 420). Trong quá trình đàm phán và Tòa án giải quyết, các bên vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 420).

3. Phân biệt hai cơ chế

Việc lựa chọn đúng cơ chế quyết định doanh nghiệp được miễn trách hay chỉ được đàm phán lại.

Tiêu chíSự kiện bất khả khángHoàn cảnh thay đổi cơ bản
Bản chấtKhông thể khắc phục được, dẫn đến không thực hiện được nghĩa vụVẫn thực hiện được nhưng gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên
Hệ quảKhông phải chịu trách nhiệm dân sự đối với vi phạm (Điều 351)Quyền yêu cầu đàm phán lại; Tòa án có thể chấm dứt hoặc sửa đổi hợp đồng (Điều 420)
Nghĩa vụ trong thời gian xử lýThông báo và chứng minh sự kiện miễn tráchTiếp tục thực hiện hợp đồng, trừ có thỏa thuận khác

4. Thực tiễn áp dụng

Tòa án xem xét chặt chẽ yếu tố khách quan và mối quan hệ nhân quả giữa sự kiện và vi phạm.

Án lệ số 25/2018/AL xác định bên vi phạm không phải chịu phạt cọc khi việc không thực hiện được hợp đồng do trở ngại khách quan, cụ thể là sự chậm trễ của cơ quan thi hành án dân sự.

Tại VIAC năm 2025, tranh chấp mua bán hàng hóa, xây dựng và bất động sản chiếm 67% tổng số vụ; đây là các lĩnh vực chịu tác động lớn bởi biến động giá nguyên vật liệu, chính sách và chuỗi cung ứng.

5. Lưu ý

Từ các quy định và thực tiễn trên, có thể rút ra một số lưu ý khi soạn điều khoản và khi phát sinh biến cố.

5.1. Khi soạn thảo hợp đồng

a) Nên liệt kê cụ thể các sự kiện được coi là bất khả kháng, thời hạn thông báo và tài liệu chứng minh

b) Có thể thỏa thuận cơ chế điều chỉnh giá hoặc đàm phán lại khi chi phí biến động vượt một ngưỡng xác định, thay vì chỉ dựa vào Điều 420

5.2. Khi phát sinh biến cố

a) Bên bị ảnh hưởng nên thông báo ngay bằng văn bản và lưu giữ chứng cứ về biện pháp đã áp dụng để giảm thiểu thiệt hại

b) Trong thời gian đàm phán lại vì hoàn cảnh thay đổi cơ bản, việc tự ý ngừng thực hiện nghĩa vụ có thể bị coi là vi phạm hợp đồng

Lưu ý thực hiện: biến động giá thị trường thông thường mà các bên có thể lường trước khi giao kết thường không đáp ứng điều kiện của sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản.

Nguồn số liệu, vụ việc: VIAC, Thống kê hoạt động giải quyết tranh chấp năm 2025 (12/5/2026); VIAC (28/12/2023) về Án lệ số 25/2018/AL.

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin chung về quy định pháp luật tại thời điểm đăng tải và không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Các văn bản pháp luật được dẫn chiếu có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế sau ngày đăng; Quý khách nên tham vấn luật sư trước khi áp dụng nội dung bài viết vào trường hợp của mình.

Doanh nghiệp cần soạn điều khoản bất khả kháng hoặc đánh giá quyền đàm phán lại hợp đồng, xem thêm Dịch vụ tư vấn, soạn thảo và rà soát hợp đồng của Luật 7S.

Tác giả: LS. Hoàng Thị Thương

Chia sẻ bài viết:FacebookLinkedIn
Zalo

Đọc thêm

Thẻ tag: bất khả kháng trong hợp đồngBộ luật Dân sự 2015hoàn cảnh thay đổi cơ bảnmiễn trách nhiệmtranh chấp hợp đồng

Video Luật 7S

HN: 0877523888
HCM: 0911.173.322
Đăng nhập / Đăng ký Báo giá

Đầu tư nước ngoài

Thành lập công ty vốn nước ngoài, văn phòng đại diện, chi nhánh, điều chỉnh dự án, góp vốn và đầu tư ra nước ngoài.

Xem thêm

Giấy phép kinh doanh

Giấy phép con cho ngành nghề kinh doanh có điều kiện; công bố thực phẩm, mỹ phẩm, tiêu chuẩn cơ sở, kiểm nghiệm và mã số mã vạch.

Xem thêm

Người nước ngoài

Giấy phép lao động, visa, thẻ tạm trú, công văn nhập cảnh, lý lịch tư pháp và giấy tờ cho người nước ngoài.

Xem thêm

Sở hữu trí tuệ

Nhãn hiệu, kiểu dáng, bản quyền, chuyển giao công nghệ, nhượng quyền và xử lý xâm phạm.

Xem thêm

Tư vấn pháp luật

Tư vấn pháp lý thường xuyên, soạn thảo và rà soát hợp đồng cho doanh nghiệp.

Xem thêm

Thuế và kiểm toán

Tư vấn thuế, quyết toán, thuế cho văn phòng đại diện và kết nối kiểm toán độc lập.

Xem thêm

Tranh chấp và tố tụng

Đại diện tại Tòa án, Trọng tài; thu hồi nợ; tranh chấp lao động, thương mại và công nghệ.

Xem thêm

Dịch vụ luật sư

Luật sư riêng cho doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp và luật sư cho cá nhân, gia đình.

Xem thêm
Chưa rõ dịch vụ phù hợp? Luật sư Luật 7S tư vấn sơ bộ và gửi báo giá bằng văn bản.Báo giá

Doanh nghiệp

Thành lập, quản trị, tái cấu trúc và vận hành doanh nghiệp.

Xem thêm

Đầu tư nước ngoài

Thủ tục FDI, góp vốn, điều chỉnh dự án và đầu tư ra nước ngoài.

Xem thêm

Giấy phép và tuân thủ

Giấy phép kinh doanh, điều kiện kinh doanh và nghĩa vụ tuân thủ.

Xem thêm

Hợp đồng

Soạn thảo, rà soát, đàm phán và xử lý vi phạm hợp đồng.

Xem thêm

Sở hữu trí tuệ

Nhãn hiệu, bản quyền, sáng chế và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Xem thêm

Luật sư và tố tụng

Vai trò của luật sư, tranh tụng, hình sự và hôn nhân gia đình.

Xem thêm

Kinh doanh quốc tế

Doanh nghiệp tại Singapore, Hoa Kỳ và hợp pháp hóa giấy tờ.

Xem thêm

Giáo dục, ngoại ngữ

Thành lập trung tâm ngoại ngữ, giáo dục và điều kiện hoạt động.

Xem thêm

Phân tích chuyên sâu

Phân tích chuyên sâu quy định mới, thuế và kiểm toán doanh nghiệp.

Xem thêm

Bản tin và ấn phẩm

Bản tin quy định mới, ấn phẩm và biểu mẫu do Luật 7S biên soạn.

Xem thêm

Tất cả vụ việc

Vụ việc tiêu biểu Luật 7S đã xử lý, trình bày ẩn danh theo nghĩa vụ bảo mật.

Xem thêm

Doanh nghiệp và M&A

Thành lập, tái cấu trúc, mua bán và sáp nhập doanh nghiệp.

Xem thêm

Đầu tư nước ngoài

Dự án FDI, góp vốn và điều chỉnh dự án đầu tư.

Xem thêm

Đầu tư ra nước ngoài

Đăng ký đầu tư ra nước ngoài và vận hành sau cấp phép.

Xem thêm

Giấy phép

Giấy phép kinh doanh và điều kiện kinh doanh theo ngành.

Xem thêm

Người nước ngoài

Giấy phép lao động, thẻ tạm trú, thị thực cho người nước ngoài.

Xem thêm

Hợp đồng và tranh chấp

Đàm phán, thu hồi nợ và giải quyết tranh chấp thương mại.

Xem thêm

Khách hàng

Lĩnh vực và loại hình khách hàng Luật 7S đồng hành.

Xem thêm

Về Luật 7S

Công ty luật hành nghề tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đồng hành cùng doanh nghiệp từ năm 2018.

Xem thêm

Tầm nhìn và giá trị

Tầm nhìn, sứ mệnh, chiến lược và bảy giá trị cốt lõi của Luật 7S.

Xem thêm

Đội ngũ

Ban quản lý, luật sư và chuyên viên trực tiếp phụ trách hồ sơ của khách hàng.

Xem thêm

Quy trình tiếp nhận

Các bước tiếp nhận yêu cầu, báo phí và triển khai dịch vụ.

Xem thêm

Sự nghiệp

Môi trường làm việc, lộ trình phát triển và đãi ngộ tại Luật 7S.

Xem thêm

Bản tin pháp lý

Quy định mới và điểm đáng chú ý cho doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Xem thêm

Tin nội bộ

Hoạt động, đào tạo và đời sống tại Luật 7S.

Xem thêm

Tuyển dụng

Vị trí đang tuyển tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Xem thêm

Cơ hội M&A

Dự án, nhà đầu tư và cơ hội giao dịch M&A do Luật 7S kết nối.

Xem thêm

Sự kiện

Sự kiện, hội thảo và Luật 7S trên báo chí.

Xem thêm

Tính án phí

Tính tạm ứng án phí, án phí sơ thẩm theo giá trị tranh chấp và loại vụ án.

Mở công cụ

Tra cứu ngành nghề kinh doanh

Tra 142 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, giấy phép con và cơ quan cấp.

Mở công cụ

Tư vấn miễn phí

Trò chuyện với trợ lý pháp lý Luật 7S; luật sư phản hồi trong giờ làm việc.

Bắt đầu trò chuyện

Tra cứu lịch tuân thủ pháp lý

Lịch báo cáo định kỳ của doanh nghiệp FDI 2026 – 2027: thời hạn, chế tài, căn cứ pháp lý.

Mở công cụ
Hotline0911 238 880 Hà Nội0877 523 888 TP. Hồ Chí Minh0911 173 322
Chat tư vấn miễn phí Trợ lý pháp lý 7S trả lời ngay Trực tuyến 24/7
Dịch vụ liên quan
Cần luật sư xử lý cho trường hợp của bạn?
Soạn thảo hợp đồng
Luật sư soạn, rà soát và đàm phán hợp đồng theo lợi ích của bạn.
Tư vấn hợp đồng thương mại
Kiểm soát rủi ro mua bán, phân phối, đại lý, dịch vụ thương mại.

Tải tài liệu

Anh/chị vui lòng để lại thông tin để nhận tài liệu và các cập nhật pháp lý hữu ích từ Luật 7S. Tài liệu sẽ tải xuống ngay sau khi xác nhận.

Vui lòng nhập họ tên và số điện thoại.