Quy định về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và lãi chậm thanh toán trong hợp đồng

(Luat7s.com) – Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/6/2005 và Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 quy định khác nhau về mức phạt vi phạm, quan hệ giữa phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại, cách tính lãi chậm thanh toán. Áp dụng sai văn bản có thể làm doanh nghiệp mất quyền yêu cầu bồi thường hoặc bị giới hạn mức phạt.

Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại trong hợp đồng

Luật Thương mại có hiệu lực từ ngày 01/01/2006 và được hợp nhất mới nhất tại Văn bản hợp nhất số 113/VBHN-VPQH ngày 27/8/2025; các lần sửa đổi đến nay chưa thay đổi nhóm điều khoản về chế tài hợp đồng. Bộ luật Dân sự có hiệu lực từ ngày 01/01/2017.

1. Phạt vi phạm

Điểm khác biệt đầu tiên giữa hai văn bản là giới hạn mức phạt.

Mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thoả thuận trong hợp đồng, nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật này. (Điều 301 Luật Thương mại)

Đối với hợp đồng dân sự, mức phạt vi phạm do các bên thỏa thuận, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác (khoản 2 Điều 418 Bộ luật Dân sự).

Nội dungBộ luật Dân sựLuật Thương mại
Mức phạtCác bên thỏa thuận (khoản 2 Điều 418)Không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301)
Quan hệ giữa phạt và bồi thườngCó thỏa thuận phạt nhưng không thỏa thuận vừa phạt vừa bồi thường thì chỉ phải chịu phạt (khoản 3 Điều 418)Có thỏa thuận phạt thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại (khoản 2 Điều 307)

2. Bồi thường thiệt hại

Khác với phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại đòi hỏi bên bị vi phạm chứng minh được thiệt hại thực tế.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có đủ các yếu tố sau (Điều 303 Luật Thương mại):

a) Có hành vi vi phạm hợp đồng

b) Có thiệt hại thực tế

c) Hành vi vi phạm hợp đồng là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại

Giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm. (khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại)

3. Lãi chậm thanh toán

Trong tranh chấp thanh toán, khoản lãi chậm trả có thể chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị yêu cầu.

Đối với hợp đồng thương mại, trường hợp bên vi phạm chậm thanh toán tiền hàng hay thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác thì bên bị vi phạm có quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền chậm trả theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán tương ứng với thời gian chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác (Điều 306 Luật Thương mại).

Đối với hợp đồng dân sự, bên chậm trả tiền phải trả lãi tương ứng với thời gian chậm trả (khoản 1 Điều 357). Lãi suất thỏa thuận không vượt quá 20%/năm; trường hợp không xác định rõ lãi suất thì áp dụng 50% mức giới hạn này (Điều 468).

Án lệ số 09/2016/AL hướng dẫn xác định lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường bằng mức trung bình của ít nhất 03 ngân hàng tại địa phương, và không tính lãi trên số tiền phạt vi phạm, tiền bồi thường thiệt hại.

4. Các trường hợp miễn trách nhiệm

Bên vi phạm chỉ được miễn trách trong những trường hợp luật định và phải tự chứng minh.

a) Xảy ra trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên đã thỏa thuận

b) Xảy ra sự kiện bất khả kháng

c) Hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia

d) Hành vi vi phạm do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng

Bên vi phạm hợp đồng có nghĩa vụ chứng minh các trường hợp miễn trách nhiệm (Điều 294 Luật Thương mại).

5. Số liệu và vụ việc thực tiễn

Vụ việc dưới đây cho thấy giá trị của các khoản lãi chậm trả khi tranh chấp kéo dài.

Các mức giới hạn về phạt vi phạm và lãi chậm trả

a) Ricons – Coteccons: theo thông tin báo chí, phán quyết trọng tài buộc Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons thanh toán gần 170 tỷ đồng, gồm khoảng 144 tỷ đồng nợ gốc, 22 tỷ đồng lãi chậm trả và hơn 3 tỷ đồng phí trọng tài, chi phí pháp lý; ngày 27/5/2025, cơ quan thi hành án phong tỏa tài khoản để thi hành; tranh chấp kéo dài khoảng 6 năm

b) Năm 2025, tranh chấp mua bán hàng hóa chiếm 24% và xây dựng chiếm 23% tổng số vụ tại VIAC, hai lĩnh vực có nhiều điều khoản phạt và thanh toán theo tiến độ

6. Lưu ý

Từ các quy định và thực tiễn trên, có thể rút ra một số lưu ý khi soạn thảo và khi yêu cầu áp dụng chế tài.

6.1. Khi soạn thảo hợp đồng

a) Hợp đồng thương mại nên đặt mức phạt trong giới hạn 8%; phần vượt có nguy cơ không được chấp nhận

b) Hợp đồng dân sự nên ghi rõ việc vừa phạt vi phạm vừa bồi thường thiệt hại, nếu không bên vi phạm có thể chỉ phải chịu phạt

c) Nên thỏa thuận cụ thể lãi suất chậm thanh toán và cách tính

6.2. Khi yêu cầu áp dụng chế tài

a) Bên bị vi phạm nên lưu giữ chứng cứ về thiệt hại thực tế và khoản lợi bị mất để yêu cầu bồi thường

b) Bên vi phạm muốn được miễn trách phải thông báo và chứng minh sự kiện miễn trách

Lưu ý thực hiện: không tính lãi trên tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại theo hướng dẫn của Án lệ số 09/2016/AL.

Nguồn số liệu, vụ việc: Người Quan Sát (28/5/2025); VIAC, Thống kê hoạt động giải quyết tranh chấp năm 2025 (12/5/2026); Thư viện Pháp luật (Án lệ số 09/2016/AL).

Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin chung về quy định pháp luật tại thời điểm đăng tải và không phải là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Các văn bản pháp luật được dẫn chiếu có thể đã được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế sau ngày đăng; Quý khách nên tham vấn luật sư trước khi áp dụng nội dung bài viết vào trường hợp của mình.

Doanh nghiệp cần soạn điều khoản chế tài hoặc tính toán yêu cầu phạt, bồi thường khi đối tác vi phạm, xem thêm Dịch vụ tư vấn, soạn thảo và rà soát hợp đồng của Luật 7S.

Tác giả: LS. Hoàng Thị Thương

Chia sẻ bài viết:FacebookLinkedIn
Zalo

Đọc thêm

Thẻ tag: bồi thường thiệt hạilãi chậm thanh toánLuật Thương mại 2005phạt vi phạm hợp đồngtranh chấp hợp đồng

Video Luật 7S

HN: 0877523888
HCM: 0911.173.322
Đăng nhập / Đăng ký Báo giá

Đầu tư nước ngoài

Thành lập công ty vốn nước ngoài, văn phòng đại diện, chi nhánh, điều chỉnh dự án, góp vốn và đầu tư ra nước ngoài.

Xem thêm

Giấy phép kinh doanh

Giấy phép con cho ngành nghề kinh doanh có điều kiện; công bố thực phẩm, mỹ phẩm, tiêu chuẩn cơ sở, kiểm nghiệm và mã số mã vạch.

Xem thêm

Người nước ngoài

Giấy phép lao động, visa, thẻ tạm trú, công văn nhập cảnh, lý lịch tư pháp và giấy tờ cho người nước ngoài.

Xem thêm

Sở hữu trí tuệ

Nhãn hiệu, kiểu dáng, bản quyền, chuyển giao công nghệ, nhượng quyền và xử lý xâm phạm.

Xem thêm

Tư vấn pháp luật

Tư vấn pháp lý thường xuyên, soạn thảo và rà soát hợp đồng cho doanh nghiệp.

Xem thêm

Thuế và kiểm toán

Tư vấn thuế, quyết toán, thuế cho văn phòng đại diện và kết nối kiểm toán độc lập.

Xem thêm

Tranh chấp và tố tụng

Đại diện tại Tòa án, Trọng tài; thu hồi nợ; tranh chấp lao động, thương mại và công nghệ.

Xem thêm

Dịch vụ luật sư

Luật sư riêng cho doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp và luật sư cho cá nhân, gia đình.

Xem thêm
Chưa rõ dịch vụ phù hợp? Luật sư Luật 7S tư vấn sơ bộ và gửi báo giá bằng văn bản.Báo giá

Doanh nghiệp

Thành lập, quản trị, tái cấu trúc và vận hành doanh nghiệp.

Xem thêm

Đầu tư nước ngoài

Thủ tục FDI, góp vốn, điều chỉnh dự án và đầu tư ra nước ngoài.

Xem thêm

Giấy phép và tuân thủ

Giấy phép kinh doanh, điều kiện kinh doanh và nghĩa vụ tuân thủ.

Xem thêm

Hợp đồng

Soạn thảo, rà soát, đàm phán và xử lý vi phạm hợp đồng.

Xem thêm

Sở hữu trí tuệ

Nhãn hiệu, bản quyền, sáng chế và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Xem thêm

Luật sư và tố tụng

Vai trò của luật sư, tranh tụng, hình sự và hôn nhân gia đình.

Xem thêm

Kinh doanh quốc tế

Doanh nghiệp tại Singapore, Hoa Kỳ và hợp pháp hóa giấy tờ.

Xem thêm

Giáo dục, ngoại ngữ

Thành lập trung tâm ngoại ngữ, giáo dục và điều kiện hoạt động.

Xem thêm

Phân tích chuyên sâu

Phân tích chuyên sâu quy định mới, thuế và kiểm toán doanh nghiệp.

Xem thêm

Bản tin và ấn phẩm

Bản tin quy định mới, ấn phẩm và biểu mẫu do Luật 7S biên soạn.

Xem thêm

Tất cả vụ việc

Vụ việc tiêu biểu Luật 7S đã xử lý, trình bày ẩn danh theo nghĩa vụ bảo mật.

Xem thêm

Doanh nghiệp và M&A

Thành lập, tái cấu trúc, mua bán và sáp nhập doanh nghiệp.

Xem thêm

Đầu tư nước ngoài

Dự án FDI, góp vốn và điều chỉnh dự án đầu tư.

Xem thêm

Đầu tư ra nước ngoài

Đăng ký đầu tư ra nước ngoài và vận hành sau cấp phép.

Xem thêm

Giấy phép

Giấy phép kinh doanh và điều kiện kinh doanh theo ngành.

Xem thêm

Người nước ngoài

Giấy phép lao động, thẻ tạm trú, thị thực cho người nước ngoài.

Xem thêm

Hợp đồng và tranh chấp

Đàm phán, thu hồi nợ và giải quyết tranh chấp thương mại.

Xem thêm

Khách hàng

Lĩnh vực và loại hình khách hàng Luật 7S đồng hành.

Xem thêm

Về Luật 7S

Công ty luật hành nghề tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đồng hành cùng doanh nghiệp từ năm 2018.

Xem thêm

Tầm nhìn và giá trị

Tầm nhìn, sứ mệnh, chiến lược và bảy giá trị cốt lõi của Luật 7S.

Xem thêm

Đội ngũ

Ban quản lý, luật sư và chuyên viên trực tiếp phụ trách hồ sơ của khách hàng.

Xem thêm

Quy trình tiếp nhận

Các bước tiếp nhận yêu cầu, báo phí và triển khai dịch vụ.

Xem thêm

Sự nghiệp

Môi trường làm việc, lộ trình phát triển và đãi ngộ tại Luật 7S.

Xem thêm

Bản tin pháp lý

Quy định mới và điểm đáng chú ý cho doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Xem thêm

Tin nội bộ

Hoạt động, đào tạo và đời sống tại Luật 7S.

Xem thêm

Tuyển dụng

Vị trí đang tuyển tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Xem thêm

Cơ hội M&A

Dự án, nhà đầu tư và cơ hội giao dịch M&A do Luật 7S kết nối.

Xem thêm

Sự kiện

Sự kiện, hội thảo và Luật 7S trên báo chí.

Xem thêm

Tính án phí

Tính tạm ứng án phí, án phí sơ thẩm theo giá trị tranh chấp và loại vụ án.

Mở công cụ

Tra cứu ngành nghề kinh doanh

Tra 142 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, giấy phép con và cơ quan cấp.

Mở công cụ

Tư vấn miễn phí

Trò chuyện với trợ lý pháp lý Luật 7S; luật sư phản hồi trong giờ làm việc.

Bắt đầu trò chuyện

Tra cứu lịch tuân thủ pháp lý

Lịch báo cáo định kỳ của doanh nghiệp FDI 2026 – 2027: thời hạn, chế tài, căn cứ pháp lý.

Mở công cụ
Hotline0911 238 880 Hà Nội0877 523 888 TP. Hồ Chí Minh0911 173 322
Chat tư vấn miễn phí Trợ lý pháp lý 7S trả lời ngay Trực tuyến 24/7
Dịch vụ liên quan
Cần luật sư xử lý cho trường hợp của bạn?
Soạn thảo hợp đồng
Luật sư soạn, rà soát và đàm phán hợp đồng theo lợi ích của bạn.
Tư vấn hợp đồng thương mại
Kiểm soát rủi ro mua bán, phân phối, đại lý, dịch vụ thương mại.

Tải tài liệu

Anh/chị vui lòng để lại thông tin để nhận tài liệu và các cập nhật pháp lý hữu ích từ Luật 7S. Tài liệu sẽ tải xuống ngay sau khi xác nhận.

Vui lòng nhập họ tên và số điện thoại.